برنج
امروز چهار شنبه 17/9/1400
ارسال به دیگران دریافت خبر نامه

کاربر :

Login : ورود







رمز را فراموش کرده ام





Sign up : ثبت نام

0





 
جمعه / /

اثر تنش شوري بر عملكرد و اجزاي عملكرد دانه ارقام مختلف برنج (Oryza sativa L.)


به منظور بررسي تحمل به شوري در ارقام مختلف برنج، آزمايشي در سال زراعي 1384 در مركز تحقيقات كشاورزي استان مازندران به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا گرديد. تيمارها شامل 5 رقم (ندا، طارم، نعمت، خزر و فجر) و چهار سطح شوري (0، 5/15،31،5/46 ميلي اكي والان در هر كيلوگرم) بود.


اثر تنش شوري بر عملكرد و اجزاي عملكرد دانه ارقام مختلف برنج (oryza sativa l.)




علي تفتي1، ناصر خدابنده2، حميدرضا مبصر3، ابراهيم رضايي4، رضا يدي5و سجاد باقري برما6




چكيده:
به منظور بررسي تحمل به شوري در ارقام مختلف برنج، آزمايشي در سال زراعي 1384 در مركز تحقيقات كشاورزي استان مازندران به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا گرديد. تيمارها شامل 5 رقم (ندا، طارم، نعمت، خزر و فجر) و چهار سطح شوري (0، 5/15،31،5/46 ميلي اكي والان در هر كيلوگرم) بود. نتايج نشان داد كه بيشترين عملكرد دانه براي رقم ندا به دست آمد كه به خاطر افزايش تعداد كل پنجه در كپه، تعداد خوشه در مترمربع و خوشه‌چه در خوشه بود و كمترين عملكرد دانه مربوط به رقم طارم بود. حداكثر شاخص تحمل به شوري براي رقم‌هاي ندا و طارم حاصل گرديد و فجر به عنوان حساس‌ترين رقم به شوري بود. ارتفاع بوته، طول خوشه، كليه اجزاي عملكرد و عملكرد دانه با افزايش سطح شوري به طور معني‌داري كاهش يافتند. عملكرد دانه با تعداد كل پنجه و پنجه‌هاي بارور در كپه و نيز تعداد خوشه در مترمربع و وزن هزار دانه همبستگي مثبت و بسيار بالايي را نشان داد.




واژه‌هاي كليدي:
برنج، تنش شوري، رقم و عملكرد دانه





مقدمه:
برنج يكي از مهم‌ترين غلات جهان به شمار مي‌رود كه منحصراً به منطور مصرف انسان توليد و همراه با گندم 40 درصد انرژي مصرفي مردم جهان را تشكيل مي‌دهد. (9) زراعت اين گياه غالباً در شرايط غرقابي انجام مي‌گيرد كه در برابر شوري و ph بالاي خاك نيز حساس است. گزارش شده است كه برنج همانند ساير گياهان حساس به شوري، عملكرد دانه آن‌ها كاهش مي‌يابد. (3) اثرات شوري كه ناشي از تجمع يون‌هاي منيزيم، كلسيم، كلر و سولفات است مي‌تواند سبب تأخير در جوانه‌زني و رشد گياهچه، تأخير در گلدهي و افزايش خوشه‌چه‌هاي پوك مي‌شود، كه تمامي موارد ذكر شده تحت تأثير بر هم خوردن تعادل اسمزي، تجمع و سميت يوني، كاهش فعاليت‌هاي متابوليكي و تعديل ظرفيت فتوسنتزي حاصل مي‌گردد.

(1،2،13و14) شوري در پنبه موجب كاهش معني‌دار درصد و سرعت جوانه‌زني و كوتاه‌تر شدن طول ريشه‌چه و ساقه‌چه مي‌شود. (8)
در ايران صرف‌نظر از اراضي مرغوب در جلگه‌هاي استان مازندران، گيلان و دشت خوزستان، برخي مناطق كم بازده ساحلي و بخشي از اراضي گلستان متأثر از شوري املاح موجود در خاك مي‌باشند كه اين امر براي ارقام غير متحمل به شوري مشكلاتي ايجاد مي‌كند. پتانسل عملكرد بسياري از واريته‌هاي برنج با افزايش ميزان شوري خاك به شدت كاهش مي‌يابد. تلاش براي كاهش شوري خاك با استفاده از روش‌هاي مكانيكي و اصول به زراعي مانند آبياري، زهكشي و اصلاح خاك معمولاً كاربردي نبوده و از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه‌جويي نمي‌باشد و براي تداوم زراعت برنج در اين نواحي به واريته‌هاي مقاوم با توانايي بيشتر در برابر تنش شوري نياز مي‌باشد. (5) لذا اين طرح تحقيقاتي به منظور شناسايي و معرفي ارقام مختلف متحمل به سطح شوري انجام گرفت.





مواد و روش‌ها:
به منظور بررسي تنش شوري در ارقام مختلف برنج، آزمايشي در سال زراعي 1384 در مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مازندران كه با عرض جغرافيايي 36 درجه و 60 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 53 درجه و 13 دقيقه شرقي و با ار تفاع 26 متر از سطح درياي آزاد قرار دارد، به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در 3 تكرار اجرا گرديد. تيمارها شامل 5 رقم (ندا، نعمت، طارم، خزر و فجر) و چهار سطح شورري (صفر يا شاهد، 5/15،31و5/42 ميلي اكي والان در هر كيلوگرم خاك) با منبع كلريد سديم (nacl) به مورد اجرا گذاشته شد.


جهت انجام اين آزمايش، مقداري خاك غالب اراضي شاليزار استان مازندران جمع‌آوري و پس از خشك كردن و عبور از الك 2 ميلي‌متري، برخي از خصوصيات فيزيكي و شيميايي خاك تعيين گرديد كه حاكي از بافت رسي لومي با هدايت الكتريكي 44 درصد ميلي موس بر سانتي‌متر، ماده آلي 9/2 درصد، كربن آلي 65/1 درصد و ph برابر با 8/7 بود. سپس مقداري از خاك مزبور را در درون سطل‌هاي پلاستيكي قرار داده و ميزان شوري محاسبه شده و آب در حد ظرفيت (غرقابي) در داخل خاك اضافه گرديد. پس از خشك شدن و مخلوط كردن خاك‌ها، آن را وارد سطل نمود و در هر گلدان نشاء‌ها كشت شدند. به تمامي گلدان‌ها عناصر نيتروژن، پتاسيم، فسفر و روي به ترتيب 50 ،10،20و5 ميكروگرم در هر كيلوگرم از منابع اوره، فسفات منوكلسيم، سولفات پتاسيم و روي تزريق و عمق آب در هر گلدان به ارتفاع 5-4 سانتي‌متر در سطح خاك نگه داشته شد. در طي مراحل رشد و نمو صفاتي مانند ارتفاع بوته، طول خوشه، تعداد كل پنجه و پنجه‌هاي بارور در كپه، تعاد كل خوش‌چه در خوشه، درصد خوشه‌چه‌هاي پر شده و وزن هزار دانه، عملكرد بيولوژيكي با رطوبت 12% با نمونه ‌برداري تصادفي اندزه‌گيري شدند شاخص تحمل به شوري از نسبت عملكرد دانه تحت تنش شوري به عملكرد دانه بدون تنش شوري ضرب‌در عدد 100 به دست آمد.

و در نهايت داده‌هاي به دست آمده با استفاده از نرم افزار آماري mastatc مورد تجزيه واريانس مقايسه ميانگين‌ها نيز بر اساس آزمون چندا دامنه‌اي دانكن در سطح احتمال 5 درصد انجام گرفت.




نتايج و بحث:

1- عملكرد دانه
همان‌طوري كه در جدول 1- مشاهد مي‌شود، عملكرد دانه از نظر آماري تحت تأثير شوري و رقم در سطح احتمال يك درصد و اثر متقابل آن‌ها در سطح احتمال 5 درصد اختلاف معني‌‌داري را نشان داد. بيشترين عملكرد دانه براي رقم ندا و كمترين آن براي رقم طارم بود كه به ترتيب برابر 2/6805 و 4/4194 كيلوگرم در هكتار به دست آمد. افزايش عملكرد دانه در رقم ندا را مي‌توان به بيشتر بودن تعداد كل پنجه، تعداد خوشه و تعداد خوشه‌چه در خوشه نسبت داد (جدول 2- و نمودارهاي 1،2،3) همچنين در جدول 2- ملاحظه مي‌شود كه عملكرد دانه تحت سطح شوري در تيمار شاهد (بدون شوري)، 5/15،31و5/46 ميلي‌ اكي والان در كيلوگرم خاك به ترتيب برابر 6/5867 ، 2/5348 ، 8/5480 و3943 كيلوگرم در هكتار حاصل شد. با افزايش شوري تا 5/15 ميلي‌ اكي والان در كيلوگرم خاك، عملكرد دانه نسبت به شاهد كاهش معني‌داري نداشت ولي روند نزولي عملكرد دانه با افزايش سطح شوري تا 5/46 ميلي اكي والان در كيلوگرم خاك با شدت بيشتري صورت گرفت. فلوورس و همكاران (1985) در مورد تحمل‌پذيري رقم‌هاي مختلف برنج نسبت به شوري، تفاوت‌هايي را بين ارقام گزارش نمودند. (12و13) فارا و همكاران (1987) دريافتند كه كاهش عملكرد دانه در اثر تيمارهاي شوري به خاطر كاهش تعداد خوشه، تعداد پنجه‌هاي بارور و تعداد خوشه‌چه در هر خوشه است. فرزاد و همكاران (1385) نيز گزارش كردند كه با افزايش شوري در گندم وزن دانه، تعداد سنبلچه‌ در سنبله، تعداد دانه در سنبله، عملكرد دانه و شاخص برداشت كاهش معني‌داري يافتند. (4)


جدول 1- تجزيه واريانس (ميانگين مربعات) عملكرد دانه و بيولوژيك تحت تيمار شوري در ارقام مختلف برنج






جدول 2- مقايسه ميانگين‌هاي عملكرد دانه و بيولوژيك تحت تيمار تنش شوري در ارقام مختلف برنج.





نمودار 1- مقايسه تعداد كل پنجه در كپه در ارقام مختلف برنج




نموار2- مقايسه تعداد خوشه در مترمربع و تعداد خوشه‌چه در خوشه در ارقام مختلف برنج
2- عملكرد بيولوژيكي
عملكرد بيولوژيكي از نظر آماري آماري تحت تأثير رقم شوري در سطح احتمال يك درصد قرار گرفت. (جدول 1) به طوري‌كه حداكثر و حداقل عملكرد بيولوژيكي به ترتيب براي رقم ندا (1/13524 كيلوگرم در هكتار) و طارم (2/9674 كيلوگرم در هكتار) به دست آمد. همچنين در جدول 2- مشاهده مي‌شود كه زوند تغييرات عملكرد بيولوژيكي براي تيمارهاي بدون شوري و با شوري 5/15 ميلي اكي والان تفاوت معني‌داري را نشان نداده بود، اما كمترين ميزان آن براي سطح شوري 5/46 ميلي اكي والان در هر كيلوگرم خاك (5/9410 كيلوگرم در هكتار) به دست آمد. كاهش عملكرد بيولوژيكي تحت افزايش سطوح شوري مي‌تواند به دليل تعديل جذب آب توسط گياه، سميت و تجمع يوني باشد، بر اين اساس گياه در مرحله رشد و نمو دچار كمبود آب شده و در مرحله زايشي اين كمبود به صورت كاهش ارتفاع، كاهش پنجه‌هاي توليدي، تأخير در گلدهي و نقصان باروري و انتقاد مواد به دانه نمايان مي‌شود كه در نهايت كاهش عملكرد بيولوژيكي را به همراه خواهد داشت. (11) اسميت و كامب (1981) نيز بيان كردند كه مصرف كلريد سديم سبب تغييرات در كل اندام گياهي خواهد شد. (17) فرزاد و همكاران (1385) دريافتند كه عملكرد بيولوژيكي گندم با افزايش شوري كاهش يافته است. (4)


3- شاخص تحمل به شوري

شاخص تحمل به شوري، يكي از معيارهاي ارزيابي رشد و تحمل گياه تحت شرايط تنش شوري مي‌باشد. نتايج در جدول 3- نشان مي‌دهد كه با افزايش سطح شوري، شاخص مقاومت به شوري در كليه ارقام به طور معني‌داري كاهش يافت. همچنين رقم ندا و طارم در سطح شوري در كليه ارقام به طور معني‌داري كاهش يافت. همچنين رقم ندا و طارم در سطح شوري را از خود نشان دادند و نيز دو رقم مربوطه با افزايش سطح شوري تا 5/46 ميلي اكي والان در هر كيلوگرم خاك همچنين متحمل‌تر از ساير ارقام بودند و حداقل به شوري به ترتيب براي رقم‌هاي فجر (26 درصد كاهش نسبت به شاهد)، خزر (9/28 درصد كاهش نسبت به شاهد) و نعمت (31 درصد كاهش نسبت به شاهد) به دست ”مد. مشعوف (1378) گزارش كرد كه شاخص تحمل به شوري، عملكرد دانه گياه را در محيط شور نسبت به محيط فاقد شوري سنجيده و تغييرات عملكرد را نشان مي‌دهد. عوامل كاهنده عملكرد دانه در اين شرايط تنش م’‌تواند كاهش سطح فتوسنتزكننده، كاهش سرعت رشد و رقابت دانه‌ها براي جذب مواد فتوسنتزي بوده و به همان نسبت از شاخص تحمل به شوري مي‌كاهد. (7)


جدول 3- اثر سطح شوري بر شاخص تحمل به شوري در ارقام مختلف برنج بر حسب درصد نسبت به شاهد





- ضرايب همبستگي
همان‌طوري كه در جدول 4- مشاهده مي‌شود، عملكرد دانه با وزن هزار دانه، تعداد كل پنجه و پنجه بارور در كپه و تعداد خوشه در مترمربع همبستگي مثبت و بسيار بالايي (به ترتيب **70/0 ، **64/0 ، **65/0 ، **55/0) دارد، همچنين عملكرد دانه با عملكرد بيولوژيكي در سطح احتمال يك درصد همبستگي مثبتي (**82/0) دارد ولي با ارتفاع بوته همبستگي منفي و بسيار بالايي (**68/0) را نشان داده است، يعني با افزايش ارتفاع بوته بر عملكرد دانه كاسته خواهد شد. همچنين جدول ضرايب همبستگي نشان مي‌دهد كه طول خوشه با تعداد كل خوشه با تعداد كل خوشه‌چه در خوشه همبستگي مثبت و بسيار بالايي (**66/0) دارد ولي درصد خوشه‌چه‌هاي پر شده با تعداد كل خوشه‌چه در خوشه همبستگي منفي در سطح احتمال يك درصد (**55/0) را نشان داد يعني با افزايش طول خوشه بر تعداد كل خوشه‌چه در خوشه افزوده ولي درصد كمتري از خوشه‌چه‌ها پر خواهد شد. از طرفي درصد خوشه‌هاي پر شده با وزن هزار دانه ضريب همبستگي منفي و بسيار بالايي (**55/0) دارد يعني هر چه درصد بيشتري از خوشه‌چه‌ها پر شود از وزن دانه آن‌ها كاسته خواهد شد زيرا سهم هر يك از دانه‌ها در جذب مواد فتوسنتزي به ازاء افزايش مخزن (تعداد خوشه‌چه‌ها) كاهش خواهد يافت. ديگر محققين نيز همبستگي مثبت و بسيار بالايي را بين عملكرد دانه برنج با تعداد كل پنجه و پنجه‌هاي بارور در كپه گزارش كردند. (10و15) ماتسو شيما (1980) بيان كرد كه تعداد خوشه و درصد خوشه‌چه‌‌هاي پر شده در خوشه همبستگي مثبت و بسيار بالايي دارند. مبصر (1383) دريافت كه بين درصد خوشه‌چه‌هاي پر شده با تعداد كل خوشه‌چه در خوشه همبستگي منفي در سطح احتمال يك درصد (**83/0-) وجود دارد. (6)





منابع:
1- بابائيان جلودار، نادعلي: 1378. بررسي تنوع صفات زراعي در برنج‌هاي استان مازندران، فصل‌نامه علمي و پژوهش دانشگاه شاهد، شماره 26، صفحات 26-15.
2- خوش خلق سيمان، ن. ا. و ج. عسكري، 1379. بررسي جنبه‌هاي فيزولوژيكي واكنش گياهان به تنش شوري مقالات كليدي ششمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران- كرج، صفحات 75-35.
3- عبدل‌زاده، ا. و. ن. صفاري، 1381. بررسي اثرات شوري بر گندم، مجله علوم كشاورزي و منابع طبيعي، صفحات 34-24.
4- فرزاد س. م. نبي‌پور و ر. مامقاني، 1385. تأثير تنش شوري بر عملكرد و اجزاي عملكرد سه رقم گندم در شرايط آب و هوايي اهواز: نهمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران- ورامين، صفحه 547.
5- كاووسي، م. 1380. بررسي اثرات متقابل بين سطوح مختلف نيتروژن و پتاسيم بر عملكرد برنج، مؤسسه تحقيقات برنج كشور- رشت. 24 صفحه.
6- مبصر، ح. ر. 1383. اثرات مقادير و تقسيط نيتروژن بر خصوصيات فيزيولوژيكي برنج رقم طارم هاشمي. رساله دكتري تخصصي دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات تهران. 180 صفحه.
8- هوشيار فرد، م. 1385. بررسي مقدماتي عكس‌العمل ررم پلاسما‌هاي پنبه و القاء تحمل به تنش شوري ناشي از كلروسديم در مراحل جوانه‌زني و گياهچه‌اي، نهمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايرن- ورامين. صفحه 567.


9- bienvenido, o. 1993. rice in human food and nutrition. no: 26-35.pp.
10- counce, p.a, and b. r. wells. 1990. rice ptant population density effect on early-season nitrogen reguirement. j. prod agric. 3: 390-393.
11- ehrlev. w 1996. some effect of salinity on rice. bot. gaz. 120-104.
12- flowers. t. j., o.r. lachino, s,a. flowers and a, r, yeo. 1985. some effect of sodium choloride on cells of rice cultivars invitro. plant sci. 39:205-211.
13- flowers. t. j., 2004. improving crop solt tolerance. journal of experimental botany. 396: 307-319.
14- lee. s, y. h. lee., and t: o. kwon. 2003. selection of salt tolerance double haploids in rice anther culture; plant cell, tissue and organ culture. 74:134-139.
15- lioyd, g. wu. t. wilson. and a. m. mcclung. 1998. cuntribution of rice tillers to dymatter accumulation and yield. agron. j. 90: 317-323.
16- matsushima. s. 1980. rice cultivation for the millions. diagnosis of rice cultivation and techniques of yield increases. jpn. sci. soc. press, tokyo.
17- smith, m. k and j. m. m.c. comb.1981. effect of nacl on growth of whole plant and their corresponding culture. plant. physiol. 8:267-275.
the effect of salinity stress on yield and grain yield components of different varieties of rice (oryza sativa l.)
mobasser. h. r1, a. saghafi2, n. khodabandeh3, h. porkalhor4, and k. rostaeii5.
1- assiant of pro. islamic azad university azad university. ghaemshahr branch.
2- student and professor of islamic azad uni. karj branch. respectively.
3- student professor of islamic azad uni. karj branch. respectively.
4- islamic azad university of region.
5- student of islamic azad uni. ghaemshahr branch.
abstract
in order to examine the tolerance to salinity on different of rice, the experiment was carried out in mazandaran agricultural research center at 2005. it was factoriel in randomized complete block design with replications. the rice varieties have been chose at leveles which are neda, tarom, memat, khazar and fajr. the salinity stress have been also chosen at 4 leveles which are 0,15.5,31,46.5 meq on kilogram soil. the results showed that the maximum grain yield was attained by neda variety which is because of increase the total number of tillers per hill, the number of panicle per square mete and the number of spikeletes per panicle.
the minimum grain yield was also attained by tarom vatiety, the most and least tolerant varieties to salinity stress were neda and tarom, and fajr, repectively. increase at the salinity levele, significantly. grain yiels amount was related with the total number of tillers and number of filled tillers per hill, the number of panicle per square meter and 1000 grain weight as positive corrwlation which was at high values.
keywords: rice, salinity stress, variety and grain yield.





منبع : www.berenge.com

اگر در مورد این مطلب نظری دارید می توانید در این قسمت ارائه نمائید:
نام
ایمیل
نظر لطفا فارسی تایپ کنید :
 
نظرات ارسال شده :

نام : حسن بلوچ قرايي ایمیل : h.b.gharaie@gmail.com زمان ارسال :
سه شنبه / /
فعال :

با عرض خسته نباشيد.امکان استفاده از يک تيمار کودي بهتر نتيجه ميداد.مرسي

نام : ? ایمیل : ? زمان ارسال :
جمعه / /
فعال :

سلام
ممنون از زحمتتان
روش اماري و تجزيه و تحليل اين مقاله نياز به بازبيني دارد
وقتي طرح گلداني است نبايد به کيلو گرم در هکتار گزارش شود
از معني دار شدن اثر متقابل ميتوان نتيجه گيري کرد در يک يا برخي از ارقام شوري باعث افزايش عملکرد شده است ولي در جدول مقايسه ميانگين مشاهده نميگردد
شاخص را از تقسيم عملکرد تنش به شاهد بدون تنش همان رقم بدست آمد؟
کلريد سديم عموما باعث افزايش پنجه برنج ميشود ولي نتيجه شما معکوس است
نتيجه گيري شد که کاهش عملکرد به دليل کاهش پنجه توليدي است ولي همبستگي مثبت عملکرد و تعداد پنجه در جدول 4 چگونه توجيه ميشود؟

کاش مقاله را بصورت کامل ارئه ميکرديد تانتيجه گيري بهتر ميشد

پاينده باشيد






آرشیو :



تماس با ما :   info@berenge.com
استفاده از اطلاعات سایت با ذکر منبع ( و لینک مربوط به اطلاعات ) بلامانع است
سایت برنج    www.berenge.com