برنج
امروز چهار شنبه 17/9/1400
ارسال به دیگران دریافت خبر نامه

کاربر :

Login : ورود







رمز را فراموش کرده ام





Sign up : ثبت نام

0





 
سه شنبه / /

مقايسه پارامترهاي كيفي راتون ارقام مختلف برنج در استان مازندان


به منظور مقايسه خصوصيات كيفي راتون ارقام برنج منطقه، آزمايشي در مؤسسه تحقيقات برنج كشور- معاونت مازندران (آمل) در سال 1385 در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا گرديد. در اين تحقيق سه رقم به نام‌هاي طارم محلي، طارم هاشمي و رشتي سرد مورد استفاده قرار گرفت و صفاتي از قبيل عملكرد دانه، راندمان تبديل، درصد پوسته، سبوس، برنج كامل، درجه تبديل، طول دانه قبل و بعد از پخت، ميزان آميلوز، غلظت ژل و دماي ژلاتيه شدن تعيين شد



مقايسه پارامترهاي كيفي راتون ارقام مختلف برنج در استان مازندان








1- يوسف نيك‌نژاد
عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد اسلامي وحد آيت‌اله آملي.

2- همت‌اله پيردشتي
عضو هيئت علمي دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي ساري.

3- مرتضي نصيري
عضو هيئت علمي مؤسسه تحقيقات برنج كشور (معاونت مازندران- آمل)

4- داود براري تاري
عضو باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامي واحد آيت‌ا… آملي.






چكيده
به منظور مقايسه خصوصيات كيفي راتون ارقام برنج منطقه، آزمايشي در مؤسسه تحقيقات برنج كشور- معاونت مازندران (آمل) در سال 1385 در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار اجرا گرديد. در اين تحقيق سه رقم به نام‌هاي طارم محلي، طارم هاشمي و رشتي سرد مورد استفاده قرار گرفت و صفاتي از قبيل عملكرد دانه، راندمان تبديل، درصد پوسته، سبوس، برنج كامل، درجه تبديل، طول دانه قبل و بعد از پخت، ميزان آميلوز، غلظت ژل و دماي ژلاتيه شدن تعيين شد. نتايج نشان مي‌دهد كه رتون ارقام برنج تفاوت معني‌داري در صفات درصد سبوس، درصد برنج كامل خرده، طول دانه قبل از پخت، مقدار آميلوز و غلظت ژل داشته‌اند. بر اساس مقايسه ميانگين بالاترين درصد برنج كامل (8/61 دردص) و غلظت ژل (0/35) مربوط به رقم طارم محلي بود. همچنين بيشترين درصد خرده (7/11 درصد) بهرقم هاشمي تعلق داشت. با توجه به نتايج به دست آمده مي‌توان گفت كه هر سه رقم مورد آزمايش از توانايي راتون برخوردار بوده و شناخت توانايي ژنتيكي آن‌ها مي‌توان به نژادگران در جهت بالا بردن توانايي توليد راتون كمك نمايد.




كلمات كليدي:

راتون، برنج، آميلوز، غلظت ژل، طول دانه



مقدمه
برنج پس از گندم از مهم‌ترين و قديمي‌ترين نباتات بوده و عمده‌تريت و مهم‌ترين ماده غذايي كشورهاي در حال توسعه به شمار مي‌رود. برنج در ايران به لحاظ نقشي كه در الگوي مصرفي و تأمين غذاي مورد نياز جامعه به عهده دارد از اهميت خاصي برخوردار است. استان‌هاي مازندران و گيلان جمعاً 75 درصد از سطح زير كشت و توليد شلتوك را به خود اختصاص داده و مهم‌ترين مناطق كشت برنج به شمار مي‌آيند (2). با توجه به محدوديت زمين وآب براي افزايش سطح زير كشت، راه علمي تأمين مواد غذايي بيشتر جهت تغذيه جمعيت كشور استفاده از فن‌آوري‌هاي مختلف از جمله راتون است. اين زراعت يكي از راه‌هاي افزايش محصول است كه علاوه بر افزايش محصول، افزايش درآمد كشاورزان، استفاده بهينه از منابع را نيز در بر دارد (4). هاشمي دزفولي و همكاران (1374) راتونينگ (عمليات وارويش) را به عنوان زراعت حاصل از رشد مجدد گياه پس از برداشت تعريف كرده و بيان نمود كه اين اصطلاح لزوماً در مورد دانه به كار نمي‌رود (7).

در گياهان گرامينه پنجه‌ زدن و توليد ساقه‌هاي ثانويه در صورت موجود بودن مواد غذايي و درجه حرارت مناسب يك صفت دائمي به حساب مي‌آيد به عنوان مثال در نيشكر، سورگوم و برنج پس از برداشت اول چين‌هاي بعدي نيز امكان‌پذير است (1). اما با اين حال راتون در برنج نسبت به رشد مجدد بيشتر گرامينه‌ها پيچيده‌تر است زيرا عمليات راتون در برنج به آغازش پنجه‌هاي جديد، رشد آن‌ها، نمود زايشي و پر شدن دانه بستگي دارد (17). راتون به برداشت دوم برنج از پنجه‌هاي توليد شده حاصل از جوانه‌هاي جانبي كه روي كاه و كلش باقيمانده از برداشت محصولي اصلي قرار دارند، گفته مي‌شود (17). منشاء رشد مجدد جوانه‌ها در پايه ساقه يا طول ساقه است كه با قطع گياه از ارتفاع معين، آبياري و كود نيتروژني تحريك به رشد مي‌شود (7). كشت رتون مي‌تواند به عنوان يك جانشين مهمي در بسياري از اكوسيستم‌هاي (بوم نظام‌هاي) زراعي مطرح شود اما به علت عملكرد پايين در مناطق حاره‌اي عمليات آن معمول نيست (9). از طرف ديگر بيان شده كه كشت راتون يك روش اقتصادي جهت استفاده از زمين در كشورهايي است كه اقليم‌هاي سردتر يا ناكافي بودن آب براي آبياري و نهاده‌ها مانع از انجام دو كشت متوالي برنج در طي يك سال مي‌شود (13).

راتون داراي مزيت‌هاي چندي است كه عبارتند از: هزينه‌هاي توليد پايين (17) و طول دوره رويش كمتر (10). توليد به روش راتون در برنج يك مسأله قابل توجه است زيرا احتياج به آماده‌سازي مجدد بستر بذر و كشت دوباره و شروع محصول از حالت‌پذيري را حذف مي‌كند. توليد به روش راتون يك گام به سمت توليد چند ساله را ارائه مي‌كند (5). كشت موفق راتون به مقدار زيادي هزينه‌هاي كل واحد توليد را كاهش مي‌دهد. به علت اين كه هزينه‌هاي توليد برنج در طول سه دهه تا چهار دهه گذشته در حال افزايش است. امروزه علاقه‌مندي به تحقيق روي كشت راتون توجه بيشتري را به خود معطوف داشته است (8). يكي از ويژگي‌هاي مثبت راتون برنج، كيفيت مطلوب پخت آن است. كيفيت پخت و خوراك برنج راتون در مناطق شمالي كشور بهتر از كيفيت پخت محصول اصلي است. به خاطر اين‌كه دماي محيط در تظاهر ژن اصلي كنترل كننده آميلوز برنج و ژن كنترل كننده عطر و طعم تأثير محسوسي دارد.

ارقامي كه در مناطق حاره كشت مي‌شوند نسبت به ارقام كشت شده در مناطق معتدله داراي 3 تا 6 درصد آميلوز بيشتري هستند، علاوه بر آن مقدار آميلوز رابطه مستقيم با درجه حرارت ژلاتيني شدن و رابطه معكوس با غلظت ژل دارد (6). تجربه نشان داده است كه تظاهر عطر و طعم در صبح و اوايل غروب كه دماي محيط پايين است به مراتب بيشتر از انتشاراات آن‌ها در ساعات گرم روز است. دماي پايين روز و شب كوتاه شدن طول روز در كشت راتون باعث مي‌شود كه كيفيت پخت و خوراك ارقام مختلف به سمت استاندارد ميل كند (6). نتايج مطالعات بابائيان و توسلي (1379) نشان داد كه درجه حرارت ژلاتينه شدن محصول راتون بيشتر از درجه حرارت ژلاتينه شدن محصول اصلي است، اما بين غلظت ژل و ميزان آميلوز محصول اصلي اختلاف معني‌داري مشاهده نشد (3). كيفيت آسياب كردن، يكنواختي دانه و ظاهر دانه محصول راتون معمولاً پايين‌تر از محصول اصلي است (8). همچنين اندازه و دانه‌هاي محصول راتون كمتر از محصول است (12). آزمايشي كه بر روي 7 رقم انجام گرفت نشان داد كه قابليت زنده ماندن دانه در محصول راتون نسبت به محصول اصلي سريع‌تر از بين رفته كه موجب جوانه‌ زني، سبز شدن و قدرت كمتري خواهد بود. همچنين گياهان حاصله از بذور محصول اصلي و راتون از نظر وزن هزار دانه، طول ريشه و اندام‌هاي هوايي و وزن خشك گياهچه با هم اختلاف داشتند (14).




مواد و روش‌ها

به منظور بررسي و مقايسه خصوصيات كيفي و عملكرد دانه رتون سه رقم رايج برنج در استان مازندران آزمايشي در مزرعه تحقيقاتي مؤسسه تحقيقات برنج كشور- معاونت استان مازندران (آمل) در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار در سال زراعي 86 انجام گرديد. در اين آزمايش ارقام طارم محلي، طارم هاشمي و رشتي سرد كه جزء رايج‌ترين ارقام مورد استفاده براي زراعت راتون هستند با روش رايج منطقه و طبق دستورالعمل فني مؤسسه تحقيقات برنج كشور كشت گرديد. در كشت محصول اصلي ميزان 80 كيلوگرم اوره، 70 كيلوگرم كود سوپر فسفات تريپل و 50 كيلوگرم كود سولفات پتاسيم در هكتار مصرف گرديد. فواصل نشاءكاري در ارقام مورد استفاده cm20×cm20 بوده است. بعد از رسيدن محصول اصلي به زمين اضافه و آبياري بلافاصله بعد از برداشت انجام گرديد.

بعد از برداشت راتون و تعيين عملكرد دانه (براي تعيين عملكرد دانه پس از حذف حاشيه 30 كپه از متن هر كرت (پس از رسيدن) انتخاب و پس از برداشت خرمنكوبي شده سپس توزين و عملكرد بر حسب كيلوگرم در هكتار در رطوبت 14 درصد محاسبه گرديد). نمونه‌اي به آزمايشگاه كيفيت مؤسسه تحقيقات برنج كشور ارسال و صفاتي نظير راندمان تبديل، درصد پوسته، سبوس، برنج كامل، برنج خرده، درجه تبديل، طول دانه قبل و بعد از پخت، ميزان آميلوز، غلظت ژل و دماي ژلاتينه شدن تعيين شد. و در نهايت داده‌هاي حاصله به وسيله نرم افزار sas مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. مقايسه ميانگين‌ها نيز با آزمون چند دامنه‌اي دانكن در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.



نتايج و بحث

نتايج حاصل از تجزيه واريانس داده‌ها نشان داده است كه رتون ارقام مورد مطالعه از نظر عملكرد، راندمان تبديل، درصد پوسته، درصد درجه تبديل، عرض دانه، طول دانه بعد از پخت، نسبت طويل شدن و دماي ژلاتينه شدن تفاوت معني‌داري با هم ندارند (جدول 1). نتايج نشان دهنده آن است كه رتون ارقام مختلف در صفاتي از قبيل درصد سبوس، طول دانه قبل از پخت، درصد آميلوز و غلظت ژل تفاوت معني‌داري را در سطح آماري 5 درصد نشان مي‌دهند (جدول 1). همچنين صفات كيفي از قبيل درصد برنج كامل و درصد برنج خرده در رتون ارقام مورد آزمايش داراي تفاوت معني‌داري در سطح آماري يك درصد مي‌باشند (جدول 1). مقايسه ميانگين خصوصيات كيفي راتون ارقام مختلف برنج نشان داده است كه درصد سبوس در ارقام طارم هاشمي به ميزان 2/11 درصد و رشتي سرد به ميزان 1/11 درصد در يك گروه آماري قرار داشته‌اند كه با درصد سبوس در رقم طارم محلي به ميزان 6/9 درصد تفاوت معني‌داري را نشان مي‌دهند.

درصد برنج كامل در رقم طارم محلي به ميزان 8/61 درصد بيشترين و در رقم طارم هاشمي به ميزان 2/54 كمترين مقدار را دارا بوده است. همچنين بيشترين درصد برنج خرده در رقم طارم هاشمي به ميزان 7/11 درصد بوده است. درصد آميلوز در ارقام طارم محلي (4/23 درصد) و طارم هاشمي (6/23 درصد) بيشترين و در رقم رشتي سرد (9/20 درصد) كمترين مقدار را دارا بوده است. نتايج نشان دهنده‌ي آن است كه بيشترين غلظت ژل مربوط به رقم طارم محلي به ميزان 35 بوده است كه با غلظت ژل در ارقام طارم هاشمي (32)و رشتي سرد (32) تفاوت معني‌داري داشته است. به طوركلي مطالعات نشان مي‌دهد كه از جمله عوامل مهم در پتانسيل توليد راتون عامل ژنتيك مي‌باشد. ارقام مختلف با داشتن ريخته ارثي متفاوت، راتون دهي متفاوت دارند كه شناخت توانايي ژنتيكي راتون ارقام مي‌تواند به نژادگران برنج كمك نمايد تا بتوانند در جهت بالا بردن توانايي توليد راتون از طريق اصلاح نباتات اقدام نمايند (كربلائي و همكاران 1379).گزارشات متعددي در رابطه با تأثير رقم در كيفيت راتون برنج وجود دارد (ويلسون 2001، ترنر 2000). جونز و اسيندر (1987) اظهار اشتند كه توانايي در توليد راتون اثر متقابل پيچيده‌اي بين متغيرهاي ژنتيكي، اقليمي و مديريتي مي‌باشد. نايدو (1978) در مطالعه نشان داد كه ارقامي كه داراي ژن‌هاي اختصاصي وحشي (رنگ زياد دانه، ساقه قوي و وجود ريشك و غيره) مي‌باشد براي توليد راتون مناسب‌تر هستند.






منابع مورد استفاده

1- اخگري، ح. 1375. تعيين پتانسيل عملكرد راتون در ارقام مختلف برنج. پايان نامه كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد كرج.
2- اخوت، م. و د. وكيلي. 1376. كاشت، داشت و برداشت برنج. انتشارات دانشگاه تهران. 506 صفحه.
3- بابائيان، ن. و توسلي، ف. 1379. بررسي كيفيت محصول راتون ارقام برنج ايراني، چكيده مقالات ششمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران. دانشگاه مازندران، بابلسر. ص 498.
4- پيردشتي، ه.، م. نصيري و ح. كاظمي پشت مساري. 1385. راتون (مبحثي نو در زراعت نوين). انتشارات حق‌شناس. 136 ص.
5- راشد محصل، م. ح.، م. حسيني، ع. عبدي و م. ملافيلابي. 1376. زراعت غلات. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد. چاپ اول. 406 صفحه.
6- كربلايي، م. ت.، ت. شرفي، ن. عرفاني و ق. نعمت‌زاده. 1379. برداشت عملكرد رتون به عنوان يك پتانسيل افزايش توليد برنج و برسي مطالعات انجام شده. نشريه ترويجي. دفتر توليد برنامه‌هاي ترويجي و انتشارات فني- وزارت كشاورزي. 15 صفحه.
7- هاشمي دزفولي، ا.، ع. كوچكي، و م. بنايان اول. (1374). افزايش عملكرد گياهان زراعي. (تأليف ان. كا. فاجريا)، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد. 287 صفحه.


8- bollich, c. n., b. d. webb, and j. e. scott. 1988. breeding and testing for superior rationing ability of rice texas. in: rice ratooning international rice research institute. manila, philippines. p:47-54.
9- calendacion, a. n., garrity, d. p, and k.t. ingram. 1992. lock lodging: a new technology for ratoon cropping. philipine journal of crop science. 17:1-10.
10- haque, m. m., and w. r. coffman. 1980. varietal variation and evaluation procedure for ratooning ability in rice. sabrao journal. 12:113-120.
11- jones, d. b., and g. h. snyder. 1987. seeding rate and row spacing effects on yield and yield components of ratoon rice. agronomy journal. 79:627-629.
12- karunakaran, k., n. rajppen- nair., and c. a. rosamma. 1988. rice ratooning and ratoon-based system in kerala. in: rice ratooning. p:227-231. international rice research institute. losbanos, philippines.
13- krishnamorthy, k. 1988. rice ratooning as an alternative to double cropping. in tropical asia. in: rice ratooning international rice research institute. manila, philippines. 3-16.
14- nagaraja, a., and m. mahadevappa. 1986. quality of main and ratoon crop seeds rice. oryza. 23:18-122.
15- naidu, b. s. 1978. annual rice research report. regional resarch station. university of agricultural sciences. karantaka, india. 120 pages.
16- turner. f., 2000. texas rice special section highlighting research. www. beaumont tamu. edu/elibrary/ newsletter/2001-highlights-in-research. pdf.
17- turner, f. t., and m. f. jund. 1993. rice ratoon crop yield linked to main crop stem carbohydrates. crop science. 33:150-153.
18- wilson. t. 2000. texas rice, texas a&m university system agriculture research and extension center. beaument texas.
www. beaument. tamun. edu/ elibrary/ newsletter/ 2000-august-newslitter. pdf.





منبع : www.berenge.com

اگر در مورد این مطلب نظری دارید می توانید در این قسمت ارائه نمائید:
نام
ایمیل
نظر لطفا فارسی تایپ کنید :
 
نظرات ارسال شده :

نام : بختياري كناري ایمیل : samar bakhtiyari63@gmail.com زمان ارسال :
یکشنبه / /
فعال :

با برنج كشت اول مقايسه گردد .






آرشیو :



تماس با ما :   info@berenge.com
استفاده از اطلاعات سایت با ذکر منبع ( و لینک مربوط به اطلاعات ) بلامانع است
سایت برنج    www.berenge.com